W poszukiwaniu inteligencji na Ziemi

W znakomitym eseju opublikowanym w kwietniu w Nature biolog Johan Bolhuis i psycholog Clive Wynne zadali bardzo trafne pytanie: czy ewolucja może wyjaśnić, jak działa umysł?

W swoim „O pochodzeniu człowieka” Karol Darwin zasugerował, że nie ma różnicy między ludźmi a wyższymi ssakami pod kątem możliwości intelektualnych. Jedyna różnica polega na tym, że ludzie poszli o krok dalej i zrobili z tych możliwości użytek.

Reprinted by permission from Macmillan Publishers Ltd: Nature, 458: 832-833 © 2009
Reprinted by permission from Macmillan Publishers Ltd: Nature, 458: 832-833 © 2009

Dzisiaj jednak coraz częściej pojawiają się głosy, że tzw. hipoteza ciągłości umysłu (ang. continuity of mind), która każe nam poszukiwać inteligencji u naszych najbliższych kuzynów, jest błędna. Coraz więcej badaczy jest zdania, że o kształtowaniu umysłu nie decyduje pochodzenie – a zatem 1.5% różnicy genetycznej między nami a szympansami wcale nie musi oznaczać, że szympansy mogą wykazywać rozwój świadomości podobny do ludzi (wiecie, narzędzia, język, te sprawy) – ale presja ewolucyjna. I mają na to dobre argumenty. Żeby przytoczyć tylko jeden – bo nie chcę Was w końcu pozbawiać przyjemności przeczytania eseju Bolhuisa i Wynne’a – właśnie język.

Otóż, o ile małpy są wyjątkowo oporne jeśli chodzi o naukę języka – i nie, pokazywanie palcem, że teraz chcę banana, bo byłom grzeczne, nie kwalifikuje się jeszcze jako język – o tyle na przykład niektóre ptaki, jak papugi, czy bardziej swojsko gwarki, mają niesamowitą zdolność imitacji dźwięków. A właśnie umiejętność naśladowania dźwięków wydawanych przez innych jest jedną z podstawowych i krytycznych umiejętności dla tworzenia jakiegokolwiek języka. W dodatku fizjologia nauki języka – to, na jakim etapie rozwoju, jakie części mózgu są w to zaangażowano  i w jaki sposób ptaki uczą się śpiewać – przebiega w bardzo podobny sposób do nauki języka u ludzi.

Jak więc widać bardzo możliwe, że inteligencji na Ziemi poszukiwaliśmy w złym miejscu. W końcu, jak to ujął Douglas Adams, ludzie są trzecim w kolejności najinteligetniejszym gatunkiem na Ziemi (po myszach i delfinach; jak chcecie wiedzieć dlaczego, zajrzyjcie do jego „Autostopem przez Galaktykę”).

Autorzy zwracają jednak uwagę, że te fakty nie odpowiadają na pytanie, czy ewolucja może wyjaśnić, jak działa umysł, a jedynie wskazują, że o jego rozwoju nie musi decydować ewolucyjne pochodzenie. Podkreślają także, że w rozważaniach ewolucyjnych bardzo trudno określić czynniki, które zadecydowały o presji selekcyjnej i rozwoju inteligencji jako rezultatu tej presji. Na koniec dodają, że ważnym, a przez ewolucjonistów pomijanym z przyczyn oczywistych czynnikiem jest kultura i jej wpływ na rozwój człowieka jako gatunku.

Powołują się więc na noblistę z fizjologii i medycyny, Niko Tinbergena, który ewolucję uważał za jeden z czterech równie ważnych problemów biologii behawioralnej – pozostałe trzy to rozwój, funkcja i mechanistyczne przyczyny zachowania. Ponieważ ewolucja jest de facto nauką o historii, nie może się więc często wypowiadać o mechanizmach. Innymi słowy, dzięki podejściu ewolucyjnemu możemy zrozumieć dlaczego jako gatunek jesteśmy tam, gdzie jesteśmy, i dlaczego mamy takie duże mózgi, z którym robimy słaby użytek, ale nie zrozumiemy jak te mózgi działają: do tego potrzebne nam EEG, i PET, i fMRI…

Bolhuis i Wynne konkludują więc, że aby zrozumieć mechanizmy działania umysłu, aby mieć jakikolwiek znaczący wgląd w kształtowanie się świadomości, musimy badać zachowania ludzkie u zwierząt niezależnie od ich pochodzenia, podchodząc do tematu bez ewolucyjnych uprzedzeń.

„Can evolution explain how minds work?”, Johan J. Bolhuis & Clive D. L. Wynne, Nature 458: 832-833; DOI: 10.1038/458832a (16 Apr 2009)

Na koniec, dla tych z Was, którzy po lekturze tego eseju ciągle jednak będą intelektualnie niezaspokojeni, rozchwiani, bądź niezdecydowani, dalsze dwa głosy w dyskusji:

„Cognition: theories of mind in animals and humans”, Sara J. Shettleworth, Nature 459: 506; DOI: 10.1038/459506b (28 May 2009)

„Cognition: evolution does help to explain how minds work”, Lewis Wolpert, Nature 459: 506; DOI: 10.1038/459506a (28 May 2009)

Add to FacebookAdd to DiggAdd to Del.icio.usAdd to StumbleuponAdd to RedditAdd to BlinklistAdd to TwitterAdd to TechnoratiAdd to FurlAdd to Newsvine

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s