Z góry zawsze widać lepiej – po pingwinach czas na ludzi

siec transportowa mezopotamii

Kilka lat temu opisywałem spektakularną pracę poświęconą poszukiwaniu nowych kolonii pingwina cesarskiego na Antarktydzie. Autorzy tamtej pracy dokonali bardzo logicznego skądinąd spostrzeżenia, że pingwinie odchody nie są przeźroczyste – a jeśli tak, to jeśli jest ich wystarczająco dużo, na przykład jak wówczas, gdy mamy do czynienia z ptasią kolonią, to powinno dać się zauważyć zbiorowiska kupy, a tym samym pingwinów, z powietrza. A nawet z kosmosu. I analizując dokładnie satelitarne zdjęcia Antarktydy w istocie zidentyfikowali pewną liczbę kolonii.

ResearchBlogging.org

Jak zatem widać, jeśli wiemy, czego szukać na zdjęciach, jakiego typu obrazu, jakiego rodzaju regularności, znaleźć na nich można wiele. Tym torem rozumowania podążyli badacze pracy opublikowanej w zeszłym miesiącu w tygodniku PNAS, którzy zastostowali komputerową analizę zdjęć satelitarnych do poszukiwania lokalizacji starożytnych siedzib ludzkich. Takie poszukiwania z poziomu morza sprowadzają się do licznych, czaso- i pracochłonnych pomiarów terenu. Jak jednak widać, z góry zawsze widać lepiej.

Badacze z Uniwersytetu Harvarda postanowili zmapować rejony starożytnej Mezopotamii (dzisiaj północno-wschodnia Syria) – terytorium o powierzchni 23 tysięcy kilometrów kwadratowych, na którym znajduje się około 14 tysięcy siedzib ludzkich. W tym celu zidentyfikowali pewną liczbę charakterystycznych parametrów, na podstawie których analizowano następnie zdjęcia satelitarne. Do tych parametrów należy odmienne w miejscu siedzib ludzkich kolor i tekstura gleby wywołane większą w niej zawartością związków organicznych. Innym zjawiskiem są także widoczne na zdjęciach satelitarnych nasypy (choć być może archeolodzy mają na to lepsze, bardziej fachowe słowo). Większość domostw w tym rejonie była przez wieki budowana z błota. Gdy mury z czasem rozsypywały się, kolejne domy budowano na fundamentach poprzednich, utrwalając plan domostwa. Dzisiaj, chociaż po budowlach nie ma już śladu, wciąż jeszcze w krajobrazie odciśnięte są zarysy siedzib ludzkich – i chociaż ciężko je dostrzec z poziomu ziemi, z lotu ptaka widać je znacznie wyraźniej.

Jednak ilość informacji, jaką da się wykestrahować ze zdjęć satelitarnych, nie ogranicza się tylko do liczby i lokalizacji siedzib ludzkich. Autorzy pracy sprawdzili też, jakie były wieloletnie wzory zasiedlenia tych rejonów – a byli w stanie oszacować to dla okresu obejmującego 8 tysięcy lat, poczynając od ok. 7000 lat p.n.e.! Sprawdzili zatem, jak dystrybucja zasobów lokalnych wpływała na tworzenie nowych siedzib (a warto pamiętać, że jednym z najważniejszych, o ile nie najważniejszym zasobem w tym regionie jest woda). Korelację pomiędzy liczbą i rozmiarem siedzib, a dostępnością wody właśnie możecie ocenić sami:

woda i opady
Korelacja pomiędzy liczbą i rozmiarem siedzib ludzkich w badanym rejonie, a wielkością lokalnych rzek oraz ilością opadów. /Źródło: Menze & Ur, PNAS (online 19 marca) ©2012

Badacze spróbowali też odtworzyć sieć transportową w tym rejonie. Rezultatem jest takie oto cudo:

siec transportowa mezopotamii
Model sieci transportowej Mezopotamii. /Źródło: Menze & Ur, PNAS (online 19 marca) ©2012

Zielonymi kropkami oznacza ważne zbiorowiska ludzkie (rozmiar odpowiada ważności), białe linie to wymodelowane komputerowo szlaki, zaś czerwone to rozpoznane na zdjęciach satelitarnych holwegi – starożytne drogi wyjeżdżone tak bardzo, że zapadły się poniżej otaczającego je terenu. Niebieska przerywana linia to współczesne granice polityczne pomiędzy Syrią, Irakiem i Turcją.

Praca – oprócz niewątpliwych walorów archeologicznych – jest niesamowitych pokazem tego, jak potężne są coraz częściej stosowane techniki teledetekcji (ang. remote sensing). Jest też przykładem zjawiska, z którym do czynienia coraz częściej mamy w biologii molekularnej: prowadzimy coraz to i więcej eksperymentów, które dostarczają nam ilość informacji, której nie jesteśmy w stanie natychmiastowo dobrze przeanalizować. I tak, jak wyniki wielu eksperymentów typu HTS (o dużej przepustowości) będą analizowane na różne sposoby przez wiele kolejnych lat, tak z niezliczonych zdjęć satelitarnych z pewnością wiele się jeszcze dowiemy – o nas samych, o naszej cywilizacji i naszej planecie.

Menze, B., & Ur, J. (2012). PNAS Plus: Mapping patterns of long-term settlement in Northern Mesopotamia at a large scale Proceedings of the National Academy of Sciences, 109 (14) DOI: 10.1073/pnas.1115472109

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s