Zwyczajowa przymiarka do Nagród Nobla

Od prawie trzydziestu lat (okragła rocznica za rok) ISI, Thomson Reuters, a obecnie ich następca, Clarivate Analytics, ogłaszają we wrześniu tzw. laureatów cytowań. Są to badacze, których publikacje uzyskiwały w ostatnich latach bardzo wiele cytowań sugerując, że ich badania cieszą się przynajmniej szerokim zainteresowaniem, a w najlepszym wypadku są po prostu przełomowe.

Przez lata wielu z lauretaów rzeczywiście doczekało się – być może bez zaskoczenia – Noblowskich honorów. Nie jest to może zaskoczeniem – liczba cytowań, chociaż nie jest wskaźnikiem idealnym, sugeruje jednak jaki jest stopień zainteresowania tematem oraz konkretnymi odkryciami. Wystarczy zresztą rzucić okiem na statystyki: wśród ponad 45 milionów publikacji zindeksowanych w bazie danych Web of Science (która należy do Clarivate i jest podstawą ich analiz) zaledwie nieco ponad 16 tysięcy – około 0.4 promila – było cytowane więcej niż 1000 razy. Tylko 4200 było cytowane więcej niż 2000. Widać więc, że zależność nie jest specjalnie liniowa.

Clarivate statystyki wzbogaca też o informacje o laureatach innych nagród – takich jak medyczne Nagrody im. Laskera. Te dodatkowe jakościowe informacje pomagają im poprawić Noblowskie przewidywania. Strategia sprawdza się nieźle – spośród nieco ponad 300 laureatów i laureatek, 46 dostało ostatecznie Nagrodę Nobla.

Kim zatem są tegoroczni laureaci?

Medycyna

Bioinformatyk Minoru Kanehisa, który jest współtwórcą bazy danych Kyoto Encyclopedia of Genes and Genomes. Jest to baza zawierająca informacje na temat szlaków metabolicznych oraz ekspresji genów. Prawie każde badanie w zakresie transkryptomiki korzysta z tej bazy: gdy w badaniu zidentyfikuje się geny, których ekspresja ulega zmianie na skutek na przykład choroby, ta baza pozwala określić, jaką pełnią funkcję – w jakie procesy w organizmie są zaangażowane.

Neurolog Solomon Snyder znany jest z badań nad receptorami – zidentyfikował receptory wielu przekaźników nerwowych oraz środków psychotropowych, między innymi opiatów.

Patolog Napoleone Ferrara odkrył czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego – białko, które reguluje angiogenezę (proces powstawania nowych naczyń krwionośnych). Dzięki jego badaniom nad tym białkiem opracowano wiele leków, m.in. na raka, ale także na zwyrodnienie plamki żółtej (AMD).

Fizyka

David Awschalom oraz Arthur Gossard po raz pierwszy zaobserwowali spinowe zjawisko Halla w półprzewodnikach (przyczynek do komputerów kwantowych).

Sandra Faber opracowała metody na określenie wieku, rozmiaru, oraz dystansu do odległych galaktyk. Jej wkład do kosmologii i astrofizyki nie kończy się tylko na tym; zaprojektowała też teleskop Kecka, prowadziła zespół poszukujący supermasywnych czarnych dziur w środkach galaktyk i wiele, wiele więcej.

andromeda-galaxy-755442_1280

Yuri Gogotsi, Rodney Ruoff oraz Patrice Simon – tych badaczy Clarivate wyróżnia za badania nad materiałami opartymi na węglu (grafenem, nanorurkami, itd.), nad ich zastosowaniami do magazynowania energii oraz nad mechanizmami działania nadprzewodników.

Chemia

Eric Jacobsen ma olbrzymi wkład w rozwój reakcji katalitycznych w syntezie organicznej – zwłaszcza zaś w opracowanie reakcji epoksydacji Jacobsena (przywilej chemika – nazwania reakcji własnym imieniem).

George Sheldrick to brytyjski krystalograf, który jest jednym z najbardziej cytowanych badaczy w tej dziedzinie. Jest też twórcą programu SHELX do analizy wyników krystalograficznych: ten darmowy program jest jednym z najpopularniejszych pakietów do takich analiz. Sheldrick nigdy nie opublikował pracy opisującej SHELX, ale gdy w 2008 napisał zarys historyczny dla pisma Acta Crystallographica, wskaźnik wpływu (JIF) tego pisma skoczył z około 2 do prawie 50 w 2009 roku, spychając z drugiej pozycji rankigu stałego rezydenta, medyczny periodyk NEJM. Wskaźnik, który był wynikiem dramatycznej liczby cytowań dla tej pracy (która obecnie sięga kilkudziesięciu tysięcy!), powrócił do poprzedniego stanu kilka lat później.

JoAnne Stubbe odkryła, że enzym reduktaza rybonukleotydowa przekształca rybukleotydy w deoksyrybonukleotydy na drodze mechanizmu wolnorodnikowego – proces ten leży u podstawy syntezy oraz naprawy DNA.

Wnioski?

Trudno o konkretne. Nigdy chyba laureat cytowań nie dostał Nobla w tym samym roku – z pewnością nie miało to miejsca w ostatnich latach. Wielu tegorocznych lauretów honorowana jest raczej za całokształt twórczości. Trudno też nie przecenić znaczenia cytowań dla tego rankingu – a chociaż liczba tychże dla publikacji opisującej historię SHELX jest imponująca, ciężko jest wyobrazić sobie, że Komitet Noblowski nagrodziłby kogoś za program komputerowy, jak bardzo popularny by ten program nie był.

Czy są jakieś szanse dla badaczy z Polski? Po zawodach jakim był brak nagrody, być może zbyt optymistycznie oczekiwanej, dla Wolszczana oraz znacznie bardziej kontrowersyjne pominięcie kilka lat temu Krzysztofa Palczewskiego, wciąż jeszcze istnieje szansa dla jedynego polskiego laureata cytowań – Krzysztofa Matyjaszewskiego. W chemii jednak ma on mocną konkurencję w postaci badań nad bateriami litowo-jonowymi, systemem CRISPR, nowym rodzajem sit molekularnych MOF (i COF) i wielu innych.

Pierwsze ogłoszenie – Nagroda z chemii – już pierwszego października.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s