Znowu sięgamy do gwiazd

Start CubeSatu z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej./ źródło: wiki; domena publiczna

Po raz piąty z rzędu wraz z magazynem Science przyglądamy się odkryciom naukowym dobiegającego końca roku. Jakie dokonanie zrobiło na redaktorach tego pisma największe wrażenie? Jakie odkrycie odmieni świat? Jakie badania zrewolucjonizują nauką (przynajmniej we własnym polu)? Jak co roku także w nadchodzących tygodniach postaram się przybliżyć w osobnych wpisach przynajmniej niektóre z tematów pojawiających się w tym rankingu.

Przełom Roku 2014

Przez ostatnie tygodnie wielu wieszczyło o wywieszczyło. Przełom Roku jest prawdopodobnie największym osiągnięciem technologicznym Europejskiej Agencji Kosmicznej: chodzi oczywiście o lądowanie próbnika Philae na komecie 67P/Churyumov-Gerasimenko. Lądowanie miało miejsce w połowie ubiegłego miesiąca, a miliony ludzi śledziło je w mediach społecznościowych. Dane, które próbnik zbierze na komecie, pomogą badaczom studiującym ewolucję Układu Słonecznego.

źródło: xkcd
źródło: xkcd

Największe odkrycia wynikające z obecności próbnika Philae na komecie, a także orbitera Rosetta wciąż krążącego wokół niej, wciąż jeszcze przed nami. Możemy mieć cichą nadzieję, że przysłuży się im polski wkład w misję: wielofunkcyjny czujnik MUPUS.

Tuż za podium

Jak zwykle Science podaje też 9 odkryć/wydarzeń, które ex aequo otarły się o tytuł Przełomu Roku. W losowej kolejności:

– W lecie Science opisało pracę trójki badaczy z Harvardu, którzy stworzyli stado maleńkich robotów – Kilobotów – które potrafią, jako grupa, ułożyć się w różne kształty, ale jednocześnie każdy z nich jest autonomiczną jednostką. Po wysłaniu do całej grupy instrukcji zawierającej opis kształtu, chmara robocików układa się w ten kształt bez dalszej ludzkiej ingerencji. Skynet to to nie jest, ale wyniki są wciąż niezwykle imponujące.

– W tym roku widzieliśmy wysyp prac opisujących teorie na temat tego, jak ptaki wyewoluowały z dinozaurów. Poprzez analizę niesamowitej ilości dinozaurzych i ptasich skamieniałości, naukowcy doszli do wniosku, że jedna z gałęzi tych starożytnych zwierząt wyewoluowała w kierunku mniejszego rozmiaru i lżejszych kości – dając ostatecznie początek linii, z której wywodzą się dzisiejsze ptaki.

– W maju usłyszeliśmy o nowych badaniach na myszach, w trakcie których odkryto, że podanie czynnika GDF11 obecnego we krwi młodych myszy starym myszom prowadzi do wzrostu neuronów w mózgach starych myszy. Badania te, na dłuższą metę, mogą okazać się pierwszym krokiem w stronę znalezienie leku na takie choroby neurodegeneracyjne jak choroba Alzheimera.

– TrueNorth: nowy układ scalony, który jest tylko krok od symulowania ludzkiego mózgu (chociaż jest to krok niemały): w chwili obecnej układ może symulować około miliona neuronów.

– Wygląda też na to, że być może komórki macierzyste spełnią wreszcie jedną z wielu pokładanych w nich nadziei: w październiku w Cell oraz w listopadzie w Nature Biotechnology pojawiły się dwie prace opisujące takie programowanie komórek macierzystych, które pozwala wymusić, aby produkowały one insulinę. Gdyby możliwe było ich stosowanie u chorych, bylibyśmy bardzo blisko wyleczenia cukrzycy (w chwili obecnej wielką przeszkodą jest odpowiedź naszego własnego układu immunologicznego, który tych komórek nie lubi).

– W tym roku odkryto także, że słynne prehistoryczne graffiti w jaskiniach Maros na Sulawesi w Indonezji ma nie, jak dotychczas sądzono, 10 tysięcy lat – ale prawdopodobnie cztery razy więcej. Taki rodzaj symbolicznego graffiti w Europie pojawiać zaczął się dopiero między 35,000 a 39,000 lat temu. Odkrycie sugeruje, że sztuka symboliczna została odkryta przez ludność zamieszkującą te tereny niezależnie od populacji Europejskiej – lub też, że tę dość skomplikowaną koncepcyjnie umiejętność posiadali już nasi przodkowie opuszczający Afrykę.

– Dużo działo się w neurobiologii: w lecie widzieliśmy doniesienia o myszach, których emocjami kierowano za pomocą tzw. optogenetyki. Do mózgu zwierząt wprowadzona była sonda optyczna, poprzez którą badacze kontrolowali zachowanie neuronów w mysich mózgach. Naukowcy pokazali, że potrafią w ten sposób wymazać mysią pamięć, a nawet stworzyć nowy, fałszywe wspomnienia!

– W maju świat obiegła wieść o tym, że poszerzyliśmy alfabet życia. Jak zwykle cudownie niepoprawny tekst w GW popełniła redaktor Kossobudzka (i jak na łysej kobyle pojechał na tym tekście Biokompost). Samo odkrycie? Badacze z jednej z kalifornijskich uczelni wprowadzili do genomu bakterii coli nową parę zasad azotowych. Bakterie z takim dodatkowym zestawem zasad wciąż potrafiły normalnie funkcjonować, chociaż, o ile dobrze rozumiem, dodatkowe litery nie kodowały jeszcze niczego (prawdopodobnie znajdowały się więc w niekodującym DNA i jako takie miały raczej mało funkcjonalnego znaczenia). Potencjalnych zastosowań tego odkrycia jest jednak całkiem sporo.

– CubeSat: te maleńkie satelity rozmiaru 10x10x10cm, ważące nieco tylko ponad kilogram, zaczęły się właśnie cieszyć coraz większą popularnością. W tym roku na orbitę wysłano ich 75 – najwięcej do tej pory, a byłoby więcej, gdyby nie katastrofa automatycznego statku kosmicznego Cygnus, który rozbił się przy starcie w października, a na pokładzie niósł kolejne 2 CubeSaty. Plany dla tych satelitów przewidują ich orbitalną współpracę – pozostaje połączyć je z naziemnymi Kilobotami, i naprawdę znajdujemy się dwa kroki od zagłady…

Start CubeSatu z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej./ źródło: wiki; domena publiczna
Start CubeSatu z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej./ źródło: wiki; domena publiczna

Science wylicza też kilka obszarów nauki, które powinnismy uważnie obserwować w nadchodzącym roku: być może w tym roku doczekamy się bardziej definitywnych badań nad tym, jak arktyczne lody wpływają na dynamikę oceanów. Dawn minie planetę karłowatą Ceres, zaś New Horizon – Plutona. Jedna z wiodących hipotez mówi, że Ceres i Pluton mają wspólne początki: misje Dawn i New Horizon mogą to wreszcie wyjaśnić. Na wiosnę włączony zostanie ponownie (po chwilowym wyciszeniu) Wielki Zderzacz Hadronów. Bozon Higgsa już padł: dopiero teraz jednak LHC osiągnie maksymalną energię, do jakiej został zaprojektowany. Kto wie, co dzięki temu pokaże? I na koniec: Science przewiduje wiele nowych przełomów w terapiach antyrakowych: biorąc pod uwagę liczbę prób klinicznych, których wyniki powinniśmy wkrótce poznać, można chyba już teraz powiedzieć, że będzie się działo.

4 Comments

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s